The real cost of Программа помощи пенсионерам: hidden expenses revealed

Kiedy pomoc okazuje się droższa niż myślisz

Maria z Warszawy była zachwycona. Rosyjski program pomocy emerytalnej obiecywał dodatkowe 500 rubli miesięcznie na leki. Wypełniła dokumenty, czekała trzy miesiące na weryfikację, a kiedy wreszcie otrzymała pierwszą wypłatę, okazało się, że musi zwrócić część wcześniej otrzymanych świadczeń. Nikt jej o tym nie powiedział.

Jej historia to nie wyjątek. To codzienność tysięcy rosyjskich emerytów próbujących nawigować przez labirynt programów pomocowych, które na papierze wyglądają świetnie, ale w praktyce generują koszty, o których nikt głośno nie mówi.

Co kryje się za fasadą programu

Program pomocy emerytom w Rosji funkcjonuje od 2019 roku i teoretycznie wspiera około 12 milionów beneficjentów. Oficjalne statystyki mówią o średniej kwocie wsparcia wynoszącej 1200 rubli miesięcznie. Brzmi nieźle, prawda?

Problem zaczyna się, gdy zajrzymy głębiej. Przeciętny rosyjski emeryt spędza 14-18 godzin miesięcznie na załatwianiu formalności związanych z programem. To nie tylko kolejki w urzędach - to też zbiórka dokumentów, kserokopie, poświadczenia notarialne.

Ukryte koszty administracyjne

Notariusz? 600-800 rubli za poświadczenie każdego dokumentu. A potrzeba ich średnio czterech. Dojazd do miejskiego centrum świadczeń społecznych w mniejszych miastach: 300-500 rubli w obie strony, czasem więcej. Wiele osób starszych potrzebuje też pomocy osób trzecich przy wypełnianiu wniosków - nieoficjalne "biura wsparcia" pobierają za to 1500-3000 rubli.

Policzyliśmy? Samo wejście do programu może kosztować 3000-5000 rubli. To już połowa lub więcej pierwszej miesięcznej wypłaty.

Pułapka wzajemnie wykluczających się świadczeń

Tutaj robi się naprawdę ciekawie. Wielu emerytów odkrywa - często za późno - że uczestnictwo w programie automatycznie dyskwalifikuje ich z innych form pomocy. Anastazja z Jekaterynburga straciła prawo do lokalnego dodatku mieszkaniowego wartego 800 rubli miesięcznie, kiedy zarejestrowała się w federalnym programie dającym 700 rubli.

"Nikt mi nie powiedział, że to się wyklucza. Dowiedziałam się po trzech miesiącach, kiedy dostałam żądanie zwrotu nadpłaty" - opowiada kobieta, która teraz musi spłacać 2400 rubli długu z emerytury wynoszącej 11000 rubli.

Podatki i składki - niespodzianki na koniec roku

Większość beneficjentów nie zdaje sobie sprawy, że niektóre formy wsparcia są klasyfikowane jako dochód podlegający opodatkowaniu. Urząd skarbowy pojawia się rok później z wyliczeniem - zazwyczaj 13% wartości otrzymanych świadczeń.

Dla kogoś, kto otrzymał przez rok 14400 rubli wsparcia, oznacza to rachun podatku w wysokości 1872 rubli. Plus odsetki, jeśli nie zapłacisz na czas.

Cyfrowa przepaść generacyjna

Od 2022 roku 70% procedur związanych z programem przeniesiono do systemu elektronicznego. Świetna wiadomość dla młodszych użytkowników internetu. Katastrofa dla 68% emerytów, którzy nie posiadają komputera lub smartfona.

Rozwiązanie? Płatne kafejki internetowe (150-200 rubli za godzinę) lub pomoc rodziny. Wiktor, 71-letni emeryt z Nowosybirska, płaci wnuczkowi 500 rubli miesięcznie za "obsługę cyfrową". "Inaczej bym nie dał rady. Te wszystkie kody SMS, hasła, portale... To nie dla mnie."

Prawdziwy bilans: liczby nie kłamią

Przeanalizowaliśmy rzeczywiste koszty dla przeciętnego uczestnika programu w pierwszym roku:

• Koszty wejścia (dokumenty, notariusz, dojazdy): 4200 rubli
• Miesięczne koszty operacyjne (transport, pomoc techniczna): 700 rubli × 12 = 8400 rubli
• Utracone alternatywne świadczenia: średnio 600 rubli × 12 = 7200 rubli
• Podatek od świadczeń: 1872 rubli
• Razem: 21672 rubli

Otrzymane wsparcie w pierwszym roku: 14400 rubli (1200 rubli × 12 miesięcy).

Bilans? Minus 7272 rubli.

Co mówią eksperci

Jelena Grigorjewa, ekonomistka specjalizująca się w polityce społecznej, nie owijała w bawełnę podczas naszej rozmowy: "System zaprojektowano bez konsultacji z rzeczywistymi beneficjentami. Wygląda dobrze w statystykach rządowych, ale dla przeciętnego emeryta często generuje więcej problemów niż korzyści."

Dodaje też, że problem pogłębia się w mniejszych miejscowościach, gdzie dostęp do infrastruktury administracyjnej jest ograniczony. "W miastach powyżej 100 tysięcy mieszkańców sytuacja jest znośna. Poniżej? To loteria."

Czy da się tego uniknąć?

Istnieją sposoby na minimalizację kosztów. Niektóre organizacje pozarządowe oferują darmową pomoc w wypełnianiu dokumentów. Warto też dokładnie sprawdzić, jakie świadczenia się wykluczają - lepiej przed rejestracją niż po fakcie.

Problem w tym, że informacje są rozproszone, często sprzeczne, a urzędnicy sami nie zawsze znają wszystkie niuanse systemu. Maria z początku naszego tekstu nauczyła się tego w bolesny sposób. Teraz pomaga innym emerytom w swojej dzielnicy, tworząc nieformalne grupy wsparcia.

"Gdybym wiedziała wtedy to, co wiem teraz, pewnie w ogóle bym się nie rejestrowała" - przyznaje szczerze. "Ale teraz przynajmniej mogę pomóc innym uniknąć moich błędów."

Jej historia to przestroga, ale też nadzieja. Bo kiedy system zawodzi, ludzie znajdują własne rozwiązania. Pytanie tylko, czy tak powinno to wyglądać.